Bacak Periferik Arter Hastalığı

Bacak periferik arter hastalığı, bacaklara kan taşıyan atardamarlarda daralma veya tıkanma meydana gelmesiyle ortaya çıkan önemli bir damar hastalığıdır. En sık neden, damar duvarlarında yağ ve kolesterol içerikli plakların birikmesine yol açan aterosklerozdur. Damar çapı daraldıkça bacak kaslarına ve dokulara ulaşan kan miktarı azalabilir. Bu durum özellikle yürürken ağrı, kramp, ayakta soğukluk ve ileri evrelerde iyileşmeyen yaralar gibi belirtilere neden olabilir.

Bacak periferik arter hastalığı yalnızca bacaklarla ilgili bir sorun değildir. Güncel kılavuzlara göre periferik arter hastalığı bulunan kişilerde kalp krizi, inme ve ciddi bacak komplikasyonlarının görülme riski de artabilir.

Doç. Dr. Selim Aydın, özellikle yürümekle ortaya çıkan ve dinlenmekle azalan bacak ağrısının damar hastalıkları açısından değerlendirilmesi gereken önemli belirtilerden biri olduğunu belirtmektedir.

Bacak Periferik Arter Hastalığı Nedir?

Bacak periferik arter hastalığı, alt ekstremiteleri besleyen arterlerde kan akımının azalmasıdır. Damar içerisindeki plaklar zaman içerisinde büyüyerek damarın daralmasına veya tamamen tıkanmasına neden olabilir.

Hastalık bazı kişilerde uzun süre belirti vermeyebilir. 2024 ACC/AHA kılavuzunda objektif olarak periferik arter hastalığı saptanan hastaların önemli bir bölümünün belirgin şikâyet bildirmeyebileceği belirtilmektedir.

Doç. Dr. Selim Aydın, periferik arter hastalığının erken dönemde sessiz ilerleyebilmesi nedeniyle özellikle risk grubundaki kişilerin damar sağlığını ihmal etmemesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Bacak Periferik Arter Hastalığının Belirtileri Nelerdir?

Hastalığın belirtileri damar darlığının bulunduğu bölgeye ve kan akımının ne kadar azaldığına göre değişebilir.

En sık görülen belirtiler arasında

• Yürürken baldır ağrısı
• Uyluk veya kalçada ağrı
• Bacaklarda kramp ve çabuk yorulma
• Ayaklarda soğukluk
• Ayak veya parmaklarda uyuşma
• Bacaklarda güçsüzlük
• Ayakta veya parmaklarda renk değişikliği
• Ayak nabızlarının zayıflaması
• İyileşmeyen yaralar

bulunabilir.

Mayo Clinic de periferik arter hastalığında özellikle yürümek veya merdiven çıkmakla başlayan ve dinlenmekle azalan baldır, uyluk veya kalça ağrısını tipik belirtilerden biri olarak tanımlamaktadır.

Yürürken Bacak Ağrısı

Bacak periferik arter hastalığının karakteristik belirtilerinden biri intermittan kladikasyon adı verilen yürüme ağrısıdır.

Kişi belirli bir mesafe yürüdükten sonra özellikle baldırında ağrı veya kramp hisseder. Dinlendiğinde şikâyet azalır ve tekrar yürümeye başladığında yeniden ortaya çıkabilir.

Doç. Dr. Selim Aydın, sürekli aynı yürüme mesafesinde ortaya çıkan bacak ağrısının özellikle damar tıkanıklığı açısından araştırılmasının önemli olduğunu ifade etmektedir.

Bacak Periferik Arter Hastalığı Neden Olur?

Hastalığın en sık nedeni aterosklerozdur. Ateroskleroz, atardamarların iç duvarlarında plakların birikmesi sonucu damarların daralmasıdır.

Başlıca Risk Faktörleri

Bacak periferik arter hastalığı açısından önemli risk faktörleri şunlar

• Sigara kullanımı
• Diyabet
• Yüksek tansiyon
• Yüksek kolesterol
• İleri yaş
• Fazla kilo
• Kronik böbrek hastalığı
• Ailede damar hastalığı öyküsü

Sigara ve diyabet, periferik arter hastalığının gelişmesi ve ilerlemesi açısından özellikle önemli risk faktörleri arasındadır. Mayo Clinic de sigara, diyabet, hipertansiyon, yüksek kolesterol ve ileri yaşı temel risk faktörleri arasında göstermektedir.

Doç. Dr. Selim Aydın, yalnızca mevcut damar darlığının değil, damar sertliğine yol açan risk faktörlerinin de birlikte kontrol altına alınması gerektiğini belirtmektedir.

Bacak Periferik Arter Hastalığı Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı sürecinde öncelikle hastanın şikâyetleri değerlendirilir ve damar muayenesi yapılır.

Ayak ve bacak nabızlarının kontrol edilmesi, cildin rengi ve sıcaklığının değerlendirilmesi tanıda önemli olabilir.

Ayak Bileği Kol İndeksi

Periferik arter hastalığının değerlendirilmesinde en sık kullanılan yöntemlerden biri ayak bileği kol indeksidir.

Bu testte ayak bileğindeki kan basıncı koldaki kan basıncıyla karşılaştırılır. 2024 ACC/AHA kılavuzu, periferik arter hastalığını düşündüren öykü veya fizik muayene bulguları bulunan kişilerde istirahat ayak bileği-kol indeksini tanının oluşturulmasında önermektedir.

Doppler Ultrasonografi

Doppler ultrasonografi damar içerisindeki kan akımını değerlendirmeye yardımcı olur. Darlığın yeri ve derecesi hakkında bilgi sağlayabilir.

Gerekli durumlarda BT anjiyografi, MR anjiyografi veya klasik anjiyografi gibi ileri görüntüleme yöntemlerine başvurulabilir.

Doç. Dr. Selim Aydın, hangi görüntüleme yönteminin kullanılacağına hastanın muayene bulguları ve şikâyetlerine göre karar verilmesi gerektiğini belirtmektedir.

Bacak Periferik Arter Hastalığı Tedavisi Nasıl Yapılır?

Tedavi hastalığın şiddetine, hastanın şikâyetlerine ve damar darlığının yerine göre planlanır.

Tedavinin temel amaçları

• Hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak
• Yürüme kapasitesini artırmak
• Bacak ağrısını azaltmak
• Kalp ve damar risklerini düşürmek
• İyileşmeyen yaraların oluşmasını önlemek
• Uzuv kaybı riskini azaltmak

şeklinde sıralanabilir.

Yaşam Tarzı Değişiklikleri

Periferik arter hastalığı tedavisinde yaşam tarzı düzenlemeleri önemli bir yere sahiptir.

Sigaranın Bırakılması

Sigara damar duvarına zarar verebilir ve aterosklerozun ilerlemesini hızlandırabilir. Bu nedenle periferik arter hastalarında sigaranın bırakılması tedavinin temel parçalarından biridir.

Düzenli Egzersiz

Yapılandırılmış yürüyüş programları, özellikle yürüme ağrısı bulunan hastalarda fonksiyonel kapasitenin artırılmasına yardımcı olabilir.

Doç. Dr. Selim Aydın, egzersiz programının hastanın damar hastalığının seviyesi ve genel sağlık durumu dikkate alınarak planlanmasının daha doğru olduğunu ifade etmektedir.

Bacak Periferik Arter Hastalığında İlaç Tedavisi

Hastanın durumuna göre kolesterol düşürücü ilaçlar, tansiyon ilaçları ve trombositlerin pıhtı oluşturmasını azaltmaya yönelik tedaviler kullanılabilir.

2024 ACC/AHA kılavuzu, periferik arter hastalarında yüksek yoğunluklu statin tedavisini önermekte; semptomatik hastalarda uygun antitrombosit tedavisinin kardiyovasküler riskin azaltılmasında önemli olduğunu belirtmektedir.

İlaç seçimi mutlaka doktor değerlendirmesiyle yapılmalıdır.

Bacak Periferik Arter Hastalığında Balon ve Stent Tedavisi

İlaç ve egzersiz tedavisine rağmen günlük yaşamı ciddi şekilde etkileyen şikâyetleri devam eden bazı hastalarda damar açıcı işlemler uygulanabilir.

Balon anjiyoplasti işleminde kasık veya başka bir uygun damardan girilerek daralmış bölgeye ulaşılır. Balon şişirilerek damar açıklığının artırılması amaçlanır.

Bazı hastalarda damarın açık kalmasına destek olmak amacıyla stent uygulanabilir.

Doç. Dr. Selim Aydın, balon ve stent tedavisinin her periferik arter hastasına rutin olarak uygulanmadığını, kararın damar yapısı ve hastanın klinik durumuna göre verilmesi gerektiğini belirtmektedir.

Güncel kılavuzlar da günlük yaşamı kısıtlayan yürüme şikâyetleri uygun medikal ve egzersiz tedavisine rağmen devam eden hastalarda revaskülarizasyonun değerlendirilebileceğini bildirmektedir.

Bypass Ameliyatı Ne Zaman Gerekebilir?

Bazı uzun, ciddi veya anatomik olarak endovasküler tedaviye uygun olmayan damar tıkanıklıklarında bypass ameliyatı gerekebilir.

Bypass ameliyatında tıkalı damar bölgesinin ilerisine yeni bir kan yolu oluşturulur. Bu amaçla hastanın kendi damarı veya yapay damar grefti kullanılabilir.

Tedavi seçimi yapılırken damar tıkanıklığının uzunluğu, yeri, hastanın yaşı, genel sağlık durumu ve daha önce geçirdiği damar işlemleri dikkate alınır.

Doç. Dr. Selim Aydın, açık cerrahi ve kapalı damar işlemlerinin birbirinin doğrudan alternatifi olmadığını, doğru yöntemin hastaya göre seçilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Bacak Periferik Arter Hastalığı Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Hastalık ilerledikçe bacak dokularına ulaşan kan miktarı ciddi şekilde azalabilir.

İleri evrede:

• Dinlenirken ayak ağrısı
• Gece ağrısı
• İyileşmeyen yaralar
• Parmaklarda morarma
• Doku kaybı
• Kangren

gibi ciddi sorunlar gelişebilir.

Kronik uzuv tehdit edici iskemi gelişen hastalarda güncel kılavuzlar, mümkün olduğunda kan akımının yeniden sağlanmasını doku kaybını azaltmak ve uzvun korunmasına yardımcı olmak amacıyla önermektedir.

Bacak Periferik Arter Hastalığında Erken Tanı Neden Önemlidir?

Periferik arter hastalığı erken dönemde fark edildiğinde risk faktörlerinin kontrol altına alınması ve uygun tedavinin başlanması hastalığın yönetiminde önemli avantaj sağlayabilir.

Özellikle yürürken tekrarlayan baldır ağrısı, ayakta soğukluk, renk değişikliği ve iyileşmeyen yaralar ihmal edilmemelidir.

Doç. Dr. Selim Aydın, bacak periferik arter hastalığında erken damar değerlendirmesi ve düzenli takibin hem bacak dolaşımının hem de genel kalp-damar sağlığının korunması açısından önemli olduğunu belirtmektedir.