Periferik Arter Hastalığı İhmal Edilirse Ne Olur?

Periferik arter hastalığı, özellikle bacaklara kan taşıyan atardamarların daralması veya tıkanması sonucu ortaya çıkan önemli bir dolaşım sistemi hastalığıdır. Hastalık çoğunlukla damar sertliği olarak bilinen ateroskleroz nedeniyle gelişir. Damar içerisindeki plak birikimleri zamanla kan akımını azaltarak bacak kaslarının ve dokuların yeterli oksijen alamamasına neden olabilir.

Periferik arter hastalığı erken dönemde yalnızca yürürken ortaya çıkan bacak ağrısıyla kendini gösterebilir. Ancak hastalığın ihmal edilmesi durumunda dolaşım problemi ilerleyebilir ve daha ciddi sağlık sorunları ortaya çıkabilir. Güncel kılavuzlarda periferik arter hastalığının yalnızca bacaklarla sınırlı olmadığı, kalp krizi, inme, uzuv kaybı ve ölüm riskinin artmasıyla ilişkili sistemik bir damar hastalığı olduğu belirtilmektedir.

Doç. Dr. Selim Aydın, bacaklarda yürümekle ortaya çıkan ağrı, ayaklarda soğukluk, renk değişikliği veya iyileşmeyen yaralar gibi belirtilerin göz ardı edilmemesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Periferik Arter Hastalığı Neden İhmal Edilmemelidir?

Periferik arter hastalığında damarın daralması nedeniyle bacaklara ulaşan kan miktarı azalır. Hastalık ilerledikçe damar açıklığı daha da azalabilir veya damar tamamen tıkanabilir.

Başlangıç döneminde şikâyetler hafif olduğu için birçok kişi durumu yaşlanmaya, kas ağrısına veya yorgunluğa bağlayabilir. Ancak damar tıkanıklığı ilerlediğinde yürüme kapasitesi giderek azalabilir.

Özellikle diyabet, sigara kullanımı, yüksek kolesterol, hipertansiyon ve ileri yaş periferik arter hastalığı açısından önemli risk faktörleri arasında yer alır.

Yürüme Mesafesi Giderek Kısalabilir

Periferik arter hastalığının en sık görülen belirtilerinden biri yürümekle ortaya çıkan bacak ağrısıdır. Bu durum tıp dilinde intermittan kladikasyon olarak tanımlanır.

Hasta başlangıçta uzun mesafeler yürüdükten sonra ağrı hissederken hastalık ilerledikçe aynı ağrı daha kısa mesafelerde ortaya çıkabilir.

Bacak Ağrısı Neden Oluşur?

Yürürken bacak kaslarının oksijen ihtiyacı artar. Ancak daralmış damarlar kaslara yeterli kan taşıyamaz.

Bu nedenle özellikle baldır bölgesinde

• Ağrı
• Kramp
• Yanma
• Ağırlık hissi
• Çabuk yorulma

gibi şikâyetler ortaya çıkabilir.

Doç. Dr. Selim Aydın, yürüme sırasında düzenli olarak tekrarlayan ve dinlenince azalan bacak ağrısının damar hastalığı açısından değerlendirilmesi gerektiğini belirtmektedir.

Dinlenirken Bile Bacak Ağrısı Başlayabilir

Periferik arter hastalığı ilerlediğinde kan dolaşımı yalnızca hareket sırasında değil, dinlenme sırasında da dokuların ihtiyacını karşılayamayabilir.

Bu durumda hastalar özellikle gece saatlerinde ayak veya parmaklarda şiddetli ağrı yaşayabilir.

Bazı hastalar bacağını yataktan aşağı sarkıttığında ağrının bir miktar azaldığını fark edebilir. Bunun nedeni yer çekiminin etkisiyle ayağa ulaşan kan akımının geçici olarak artabilmesidir.

İstirahat ağrısı, dolaşım bozukluğunun ileri seviyeye ulaştığını gösterebilecek önemli bir belirtidir.

Ayaklarda İyileşmeyen Yaralar Oluşabilir

Dokuların sağlıklı kalması ve yaraların iyileşmesi için yeterli kan dolaşımına ihtiyaç vardır.

Periferik arter hastalığı ilerlediğinde ayaklara ve parmaklara ulaşan oksijen azalır. Bu nedenle küçük bir yara dahi uzun süre iyileşmeyebilir.

Özellikle diyabeti bulunan kişilerde ayak yaralarının gelişme riski daha yüksek olabilir.

Damar Kaynaklı Yaraların Belirtileri

Dolaşım bozukluğuna bağlı yaralarda

• Yaranın uzun süre kapanmaması
• Parmak uçlarında yara oluşması
• Ayakta morarma
• Ciltte solukluk
• Ayakta soğukluk
• Dokularda kararma

gibi belirtiler görülebilir.

İyileşmeyen yaralar periferik arter hastalığının ileri evre belirtilerinden biri olabilir.

Doku Kaybı ve Kangren Gelişebilir

Periferik arter hastalığının en ciddi sonuçlarından biri dokuların yeterli kan alamaması nedeniyle ölmesidir.

Kan akımının ciddi şekilde azalması halinde parmaklarda veya ayakta doku kaybı başlayabilir.

İlk olarak ciltte renk değişikliği görülebilir. Daha ileri dönemlerde doku siyahlaşabilir ve kangren gelişebilir.

Kronik uzuv tehdit edici iskemi olarak adlandırılan bu ileri durumda güncel kılavuzlar, mümkün olan hastalarda kan akımının yeniden sağlanmasının doku kaybını azaltmak, yaraların iyileşmesini desteklemek ve uzvun korunmasına yardımcı olmak amacıyla önerildiğini belirtmektedir.

Uzuv Kaybı Riski Artabilir

Periferik arter hastalığı uzun süre tedavi edilmez ve dolaşım ciddi şekilde bozulursa bazı hastalarda amputasyon riski ortaya çıkabilir.

Özellikle:

• İyileşmeyen yarası bulunanlarda
• Kangren gelişenlerde
• Diyabet hastalarında
• Sigara kullanımına devam edenlerde
• İleri damar tıkanıklığı bulunanlarda

risk daha yüksek olabilir.

Doç. Dr. Selim Aydın, erken tanı ve uygun damar tedavisinin ilerleyen dönemde oluşabilecek ciddi dolaşım problemlerinin önlenmesinde önemli olduğunu ifade etmektedir.

Ani Damar Tıkanıklığı Acil Durum Oluşturabilir

Bazı hastalarda bacak damarındaki kan akımı aniden azalabilir veya tamamen kesilebilir. Bu durum akut bacak iskemisi olarak adlandırılır.

Ani gelişen:

• Şiddetli bacak ağrısı
• Bacakta solukluk
• Soğukluk
• Nabız alınamaması
• Uyuşma
• Güç kaybı

acil değerlendirme gerektirebilir.

Akut bacak iskemisi tedavi edilmediğinde kısa sürede ciddi doku hasarına neden olabilir. Güncel kılavuzlarda bu durum uzvun canlılığını tehdit eden acil damar hastalığı olarak tanımlanmaktadır.

Kalp Krizi ve İnme Riskiyle İlişkili Olabilir

Periferik arter hastalığının en önemli özelliklerinden biri, damar sertliğinin yalnızca bacak damarlarını etkilemeyebilmesidir.

Bacak damarlarında ateroskleroz bulunan kişilerde kalp damarları veya beyni besleyen damarlar da etkilenebilir.

Bu nedenle periferik arter hastalığı bulunan kişilerde kalp krizi ve inme gibi önemli kardiyovasküler olayların riski de artmaktadır. Amerikan Kalp Derneği'nin güncel kılavuzu periferik arter hastalığının kalp krizi, inme, amputasyon ve ölüm riskindeki artışla ilişkili olduğunu belirtmektedir.

Periferik Arter Hastalığında Erken Tanı Nasıl Konulur?

Hastalığın değerlendirilmesinde öncelikle hastanın şikâyetleri ve damar muayenesi dikkate alınır.

Gerekli görüldüğünde:

• Ayak bileği kol indeksi
• Doppler ultrasonografi
• BT anjiyografi
• MR anjiyografi
• Klasik anjiyografi

gibi yöntemlerden yararlanılabilir.

Ayak bileği kol indeksi, bacaklardaki kan basıncının koldaki kan basıncıyla karşılaştırılması esasına dayanır ve periferik arter hastalığının tanısında sık kullanılan yöntemlerden biridir.

Periferik Arter Hastalığının İlerlemesi Nasıl Önlenebilir?

Periferik arter hastalığında tedavinin amacı yalnızca mevcut damar darlığını değerlendirmek değil, hastalığın ilerlemesine neden olan risk faktörlerini kontrol altına almaktır.

Tedavi planında hastaya göre

• Sigaranın bırakılması
• Kolesterolün kontrol altına alınması
• Tansiyon kontrolü
• Diyabet tedavisi
• Düzenli yürüyüş programı
• Uygun ilaç tedavileri
• Balon ve stent uygulamaları
• Bypass ameliyatı

gibi seçenekler değerlendirilebilir.

Doç. Dr. Selim Aydın tarafından yapılacak damar cerrahisi değerlendirmesinde tıkanıklığın yeri, uzunluğu, hastanın belirtileri ve genel sağlık durumu birlikte incelenerek uygun tedavi yöntemi belirlenebilir.

Periferik Arter Hastalığı Belirtileri Hafife Alınmamalıdır

Periferik arter hastalığı başlangıçta hafif seyredebilir ancak ilerlediğinde kişinin günlük yaşamını ciddi şekilde kısıtlayabilir. Yürüme mesafesinin azalması, dinlenirken ağrı oluşması, ayaklarda iyileşmeyen yara veya renk değişikliği görülmesi hastalığın ilerlediğini gösterebilir.

Doç. Dr. Selim Aydın, periferik arter hastalığında erken değerlendirme ve düzenli takibin damar sağlığının korunması açısından önemli olduğunu belirtmektedir. Özellikle ayaklarda iyileşmeyen yaralar, ani başlayan şiddetli ağrı, soğukluk veya renk değişikliği gibi belirtilerde gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulması gerekir.