Periferik Arter Hastalıklarında Balon Ve Stent Tedavisi

Periferik arter hastalığı, kalp dışındaki atardamarlarda, özellikle bacak damarlarında daralma veya tıkanıklık oluşmasıyla ortaya çıkan dolaşım sistemi hastalıklarından biridir. Hastalığın temelinde çoğunlukla ateroskleroz adı verilen damar sertliği bulunur. Damar içerisinde zamanla biriken yağ, kolesterol ve kalsiyum içerikli plaklar damar çapının daralmasına ve dokulara ulaşan kan miktarının azalmasına neden olabilir.

Periferik arter hastalıklarında tedavi, hastalığın derecesine ve hastanın şikâyetlerine göre planlanır. İlaç tedavisi, sigaranın bırakılması, kolesterol ve kan şekeri kontrolü, düzenli egzersiz gibi yöntemlerin yanı sıra bazı hastalarda damarın yeniden açılması gerekebilir. Günümüzde bu amaçla sıklıkla balon anjiyoplasti ve stent tedavisi kullanılmaktadır.

Doç. Dr. Selim Aydın, periferik arter hastalıklarında uygulanacak tedavinin yalnızca damar görüntüsüne göre değil, hastanın şikâyetleri, yürüme kapasitesi, damar tıkanıklığının yeri ve uzunluğu ile genel sağlık durumu birlikte değerlendirilerek belirlenmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

2024 ACC/AHA periferik arter hastalığı kılavuzunda da yaşam kalitesini ve yürüme fonksiyonunu ciddi şekilde etkileyen şikâyetleri bulunan, medikal tedavi ve yapılandırılmış egzersize yeterli yanıt vermeyen hastalarda revaskülarizasyonun uygun bir seçenek olabileceği belirtilmektedir.

Periferik Arter Hastalığı Nedir?

Periferik arter hastalığı, özellikle bacaklara kan taşıyan arterlerin daralması veya tamamen tıkanması sonucu ortaya çıkar. Kan akımının azalması nedeniyle kas ve dokular yeterli oksijene ulaşamaz.

Hastalığın erken döneminde kişi herhangi bir belirti yaşamayabilir. İlerleyen dönemlerde ise yürürken ortaya çıkan baldır ağrısı en sık görülen belirtilerden biridir.

Periferik Arter Hastalığının Belirtileri

Periferik arter hastalığında görülebilecek belirtiler şunlardır

• Yürürken baldır, uyluk veya kalçada ağrı
• Belirli bir mesafeden sonra durma ihtiyacı
• Ayaklarda ve bacaklarda soğukluk
• Ayakta solukluk veya morarma
• Bacak kıllarında azalma
• Ayak tırnaklarında büyümenin yavaşlaması
• Ayak veya parmaklarda iyileşmeyen yaralar
• İstirahat sırasında ayak ağrısı
• İleri vakalarda doku kaybı veya kangren

Periferik arter hastalığı yalnızca bacak damarlarıyla sınırlı bir problem olarak değerlendirilmemelidir. Güncel kılavuzlara göre bu hastalarda kalp krizi, inme ve ciddi uzuv komplikasyonları riski de artabilmektedir.

Balon ve Stent Tedavisi Nedir?

Balon ve stent tedavileri, periferik arterlerde oluşan daralma veya tıkanıklıkların damar içerisinden gerçekleştirilen girişimsel yöntemlerle açılmasını amaçlayan tedavilerdir.

Bu işlemler genel olarak endovasküler tedavi olarak adlandırılır. Açık cerrahide olduğu gibi uzun kesiler yapılması yerine çoğunlukla kasık bölgesindeki bir atardamardan ince kateterlerle damar sistemine girilir.

Doç. Dr. Selim Aydın, uygun hastalarda endovasküler yöntemlerin daha küçük bir giriş alanıyla uygulanabilmesinin önemli avantaj sağlayabileceğini, ancak her damar tıkanıklığının balon veya stent ile tedavi edilemeyeceğini belirtmektedir.

Periferik Arter Hastalığında Balon Tedavisi Nasıl Yapılır?

Balon anjiyoplasti sırasında öncelikle tıkalı veya daralmış damar bölgesinin yeri görüntüleme yöntemleriyle belirlenir.

Genellikle kasıktan atardamara ince bir giriş kılıfı yerleştirilir. Daha sonra kılavuz tel ve kateter kullanılarak problemli damar bölgesine ulaşılır.

Damar İçerisinde Balonun Şişirilmesi

Daralmış bölge geçildikten sonra ucunda özel bir balon bulunan kateter bölgeye ilerletilir. Balon kontrollü şekilde şişirilir.

Bu işlem sırasında damar içerisindeki plağın damar duvarına doğru bastırılması ve damar çapının genişletilmesi amaçlanır.

Balon birkaç saniye veya gerekli durumlarda daha uzun süre şişirilerek damar açıklığı oluşturulabilir. Ardından balon söndürülerek damar içerisinden çıkarılır.

İşlem sonucunda yeterli kan akışı sağlanırsa yalnızca balon tedavisi ile işlem tamamlanabilir.

İlaçlı Balon Tedavisi Nedir?

Periferik arter hastalıklarında bazı hastalarda klasik balon yerine ilaç kaplı balon kullanılabilir.

İlaçlı balonun yüzeyinde damar duvarına aktarılabilecek özel bir ilaç bulunur. Balon damar içerisinde şişirildiğinde bu ilaç damar duvarına geçer.

Amaç, damar içerisinde yeniden daralmaya yol açabilecek hücresel çoğalmayı azaltmaktır.

İlaçlı balon tedavisi özellikle belirli damar bölgelerinde ve uygun hastalarda tercih edilebilir. Kullanılacak balon türüne hastanın damar yapısı ve hastalığın özellikleri değerlendirilerek karar verilmelidir.

Periferik Arter Hastalığında Stent Tedavisi Nedir?

Stent, damar içerisinde açık kalmasını desteklemek amacıyla kullanılan küçük, tüp biçiminde metal bir yapıdır.

Balonla damar açıldıktan sonra damar yeterince geniş kalmıyorsa, yeniden daralma eğilimi gösteriyorsa veya damar duvarında işlem sırasında problem oluşmuşsa stent kullanılması gerekebilir.

Stent Nasıl Yerleştirilir?

Stent özel bir kateter sistemiyle daralmış bölgeye kadar ilerletilir.

Doğru pozisyona ulaşıldığında stent açılır ve damar duvarına yerleşir. Böylece damarın açık kalmasına mekanik olarak destek olur.

Yerleştirildikten sonra stent genellikle damar içerisinde kalıcı olarak kalır.

Bazı durumlarda stentin tam olarak damar duvarına oturmasını sağlamak amacıyla tekrar balon uygulanabilir.

Balon Mu Stent Mi Daha İyidir?

Periferik arter hastalıklarında "balon mu daha iyi, stent mi daha iyi?" sorusunun her hasta için geçerli tek bir cevabı yoktur.

Tedavi seçimi aşağıdaki faktörlere bağlıdır:

• Tıkanıklığın bulunduğu damar
• Darlığın uzunluğu
• Damarın çapı
• Damar içerisindeki kireçlenme miktarı
• Tıkanıklığın tam veya kısmi olması
• Daha önce aynı bölgeye işlem yapılıp yapılmadığı
• Hastanın yaşı
• Diyabet ve böbrek hastalığı gibi ek hastalıklar

Bazı hastalarda yalnızca balon yeterli olabilirken bazı hastalarda balonun ardından stent uygulanması gerekebilir.

Doç. Dr. Selim Aydın, tedavi kararının anjiyografi ve diğer damar görüntülemeleri değerlendirilerek kişiye özel verilmesi gerektiğini ifade etmektedir.

Balon ve Stent Tedavisi Kimlere Uygulanabilir?

Her periferik arter hastası balon veya stent tedavisine ihtiyaç duymaz.

Hafif şikâyetleri bulunan hastalarda öncelikle yaşam tarzı değişiklikleri, egzersiz ve medikal tedavi uygulanabilir.

Buna karşılık günlük yaşamı ciddi şekilde etkileyen yürüme ağrısı bulunan ve uygun medikal tedaviye rağmen yeterli iyileşme sağlanamayan hastalarda damar açıcı işlemler değerlendirilebilir. 2024 ACC/AHA kılavuzu, fonksiyonel olarak kısıtlayıcı kladikasyonu bulunan ve kılavuz temelli tedaviye yeterli yanıt vermeyen hastalarda revaskülarizasyonun yürüme fonksiyonunu ve yaşam kalitesini artırmak amacıyla makul bir seçenek olduğunu belirtmektedir.

Kritik Bacak İskemisi Bulunan Hastalar

İleri periferik arter hastalığında ayağa ulaşan kan ciddi şekilde azalabilir.

Bu durumda hastalarda:

• Dinlenirken devam eden şiddetli ağrı
• İyileşmeyen ayak yarası
• Parmaklarda morarma
• Doku kaybı
• Kangren

gibi belirtiler ortaya çıkabilir.

Kılavuzlarda kronik uzuv tehdit edici iskemi bulunan hastalarda, uygun olduğunda kan akışının yeniden sağlanmasının doku kaybını azaltmak, yaraların iyileşmesine yardımcı olmak ve uzvun korunmasını desteklemek amacıyla önerildiği belirtilmektedir.

Balon ve Stent Tedavisinin Avantajları Nelerdir?

Periferik arter hastalıklarında kapalı yöntemlerin en önemli avantajlarından biri büyük cerrahi kesilerin yapılmamasıdır.

Uygun hastalarda avantajlar arasında şunlar bulunabilir:

• Daha küçük giriş bölgesi
• Daha kısa hastanede kalış süresi
• Günlük hayata daha hızlı dönüş
• Açık cerrahiye kıyasla daha küçük yara
• Bazı yüksek riskli hastalarda alternatif tedavi seçeneği
• Birden fazla damar bölgesine aynı seansta müdahale edilebilmesi

Ancak bu avantajların her hastada aynı olmayacağı unutulmamalıdır.

Balon ve Stent Tedavisinin Riskleri Var Mıdır?

Her girişimsel işlemde olduğu gibi periferik arter balon ve stent tedavisinde de bazı riskler bulunur.

Bunlar arasında:

• Giriş bölgesinde kanama
• Hematom
• Damar duvarında hasar
• Damarın yeniden tıkanması
• Pıhtı oluşumu
• Stent içerisinde yeniden daralma
• Kullanılan kontrast maddeye karşı reaksiyon
• Böbrek fonksiyonlarında bozulma
• Emboli
• Enfeksiyon

sayılabilir.

Ciddi komplikasyonların görülme olasılığı hastanın damar yapısı, yaşı ve mevcut hastalıklarına göre değişir.

Balon ve Stent Tedavisi Sonrası Nelere Dikkat Edilmelidir?

İşlem sonrasında giriş yapılan bölgenin belirli bir süre takip edilmesi gerekir.

Hekimin önerdiği ilaçların düzenli kullanılması özellikle önemlidir. Stent uygulanan bazı hastalarda trombosit önleyici ilaç tedavisi planlanabilir.

Sigaranın Bırakılması

Sigara, periferik arter hastalığının ilerlemesini hızlandıran en önemli risk faktörlerinden biridir.

Balon veya stent ile damar açılmış olsa bile sigara kullanımının devam etmesi damar hastalığının ilerleme riskini artırabilir.

Kolesterol ve Tansiyon Kontrolü

Periferik arter hastalığının tedavisinde yalnızca tıkalı damarın açılması yeterli değildir.

Aterosklerozun ilerlemesini azaltmak amacıyla yüksek kolesterol, hipertansiyon ve diyabet gibi risk faktörlerinin kontrol altına alınması gerekir. Güncel kılavuzlarda yüksek yoğunluklu statin tedavisi, uygun antitrombotik tedavi, tansiyon ve diyabet kontrolü ile sigaranın bırakılması periferik arter hastalığının temel tedavi unsurları arasında gösterilmektedir.

Stent Takıldıktan Sonra Damar Tekrar Tıkanabilir Mi?

Evet. Balon veya stent uygulaması damarın bir daha asla daralmayacağı anlamına gelmez.

Zaman içerisinde stent içerisinde veya stentin kenarlarında yeniden daralma gelişebilir. Ayrıca damar sisteminin farklı bölgelerinde yeni aterosklerotik darlıklar ortaya çıkabilir.

Bu nedenle düzenli kontroller önemlidir.

Doç. Dr. Selim Aydın, işlem sonrasında yalnızca tedavi edilen damarın değil, hastanın genel damar sağlığının da takip edilmesi gerektiğini belirtmektedir.

Periferik Arter Balon ve Stent Tedavisi Sonrası Kontroller

Tedaviden sonra hastanın klinik şikâyetleri takip edilir. Yeni ağrı, yürüme mesafesinde azalma, ayakta soğukluk veya yara gelişmesi durumunda damarların yeniden değerlendirilmesi gerekebilir.

Kontrollerde Doppler ultrasonografi ve ayak-bilek kol indeksi gibi yöntemlerden yararlanılabilir.

2024 ACC/AHA kılavuzu, revaskülarizasyon sonrasında yeni bacak belirtileri ortaya çıkan hastalarda fizik muayene ile birlikte ayak-bilek kol indeksi ve arteriyel Doppler ultrasonografinin değerlendirilmesini önermektedir.

Açık Ameliyat mı Balon ve Stent mi?

Periferik arter hastalığında açık bypass ameliyatı ile endovasküler balon ve stent tedavileri birbirinin doğrudan alternatifi olarak görülmemelidir.

Bazı hastalarda balon ve stent daha uygunken bazı hastalarda bypass ameliyatı daha uzun süreli ve etkili bir seçenek olabilir.

Karar verirken tıkanıklığın anatomisi, damar uzunluğu, hastanın yaşı, ameliyat riski, eşlik eden hastalıklar ve beklenen tedavi başarısı birlikte değerlendirilir.

Doç. Dr. Selim Aydın, özellikle ileri periferik arter hastalığında tedavi planının kişiye özel oluşturulmasının önemli olduğunu vurgulamaktadır.

Periferik Arter Hastalıklarında Erken Tanının Önemi

Periferik arter hastalığının erken dönemde fark edilmesi, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilecek önlemlerin daha erken alınmasını sağlar.

Yürürken sürekli tekrarlayan baldır ağrısı, ayaklarda soğukluk, renk değişikliği veya iyileşmeyen yaralar normal kabul edilmemelidir.

Erken değerlendirme sayesinde damar tıkanıklığının derecesi belirlenebilir ve hastaya uygun ilaç, egzersiz, balon, stent veya cerrahi tedavi seçenekleri planlanabilir.

Doç. Dr. Selim Aydın tarafından yapılacak kalp ve damar cerrahisi değerlendirmesinde hastanın damar yapısı, belirtileri ve mevcut risk faktörleri birlikte değerlendirilerek uygun tedavi yöntemi belirlenebilir.

Periferik arter hastalıklarında balon ve stent tedavisinin temel amacı yalnızca damar görüntüsünü düzeltmek değildir. Asıl amaç dokulara ulaşan kan akımını artırmak, yürüme kapasitesini geliştirmek, ağrıyı azaltmak, yaraların iyileşmesine yardımcı olmak ve ileri hastalarda uzuv kaybı riskini azaltmaktır.